Kleine gestalte na dysmature geboorte (SGA)

Blijvende groeiachterstand na een dysmature geboorte

Ongeveer 5% van de kinderen worden geboren met een laag geboortegewicht en/of kleine geboortelengte voor de zwangerschapsduur. De medische term hiervoor is “dysmaturiteit”. Men kan dit nakijken door de geboortelengte en het geboortegewicht uit te zetten op bvb de curves van Niklasson (zie rubriek schema’s). Als het punt voor lengte en/of gewicht onder de lijn van -2 SD valt ben je dysmatuur geboren.

De oorzaken van dysmaturiteit kunnen liggen bij het kind, de moederkoek (placenta) of de moeder.

 

 

Kind

  • chromosoom afwijkingen
  • meerlingen
  • foetale infecties
  • syndromen met groeivertraging in de baarmoeder
  • ondervoeding
  • gebrek aan sommige hormonen en groeifactoren (insuline, IGF-1,…)

Moederkoek (placenta)

  • slechte inplanting in de baarmoeder
  • infarcten
  • placenta loslating
  • vaatverbindingen bij meerlingzwangerschappen

Moeder

  • Kleine mama – klein bekken
  • ondervoeding
  • chronische ziekten ( anemie, reumatische aandoeningen,hartziekten..)
  • zwangerschapshypertensie (preëclampsie, eclampsie)
  • roken, alcoholmisbruik, narcotica, ….
  • ….

Tweeling die een moederkoek delen en waarbij er een verbinding bestaat tussen de bloedsomlopen van beide kinderen. Eén tweeling ( de kleinste) geeft een deel van zijn bloed aan zijn broer/zus  waardoor de gulle gever slecht groeit en veel te klein is voor de zwangerschapsduur  (dysmatuur).

Abnormale inplanting van de moederkoek (placenta) in de baarmoeder.  Normaal hecht de moederkoek zich aan de bovenkant van de baarmoeder. Wanneer die in de buurt van de baarmoederopening inplant is er minder bloedvoorziening en een sterk verhoogde kans op bloeding en loslating.

Kleine gestalte

Men heeft ontdekt dat een kleine geboortelengte/geboortegewicht een verhoogd risico geeft op heel wat aandoeningen vele jaren later ( soms 50-60 j later), zoals diabetes, hart- en vaatziekten, hoog cholesterol, enz….Voor en onmiddellijk na de geboorte wordt het lichaam “aangepast” aan de leefomstandigheden. Als er op dat moment bvb weinig voeding aanwezig dat zal het lichaam geprogrammeerd worden om niet al te groot te worden.  Men noemt “early life programming”

Een lange termijneffect van dysmaturiteit kan een permanent kleinere gestalte zijn. . Bijna alle kinderen halen deze groeiachterstand bij de geboorte  in gedurende de eerste 4 levensjaren, meestal reeds in de eerste 12 maanden. Bij 5-10 % van de kinderen gebeurt dit niet, ze blijven klein ook als volwassene.  Weet je dat 20 % van de kleine volwassenen ook al klein waren bij de geboorte ? Vooral een kleine geboortelengte geeft een hoog risico op een blijvend kleine gestalte.

 

Behandeling met groeihormoon

Wanneer kan men best de behandeling starten ?

Indien er op de leeftijd van 4 jaar geen inhaalgroei heeft plaats gevonden en de lengte nog steeds onder de -2.5 SD lijn ligt(onderkant van de onderste grijze zone op de Vlaamse groeicurve) dan kan je in aanmerking komen voor de terugbetaling van GH behandeling.

Er zijn eigenlijk 5 voorwaarden:

  1. De geboortelengte en/of geboortegewicht ligt onder de -2 SD lijn op de curve van Niklasson
  2. Er is geen spontane inhaalgroei tijdens het voorbije jaar
  3. Het kind is 4 jaar of ouder
  4. De huidige lengte ligt onder de -2.5 SD-lijn op de Vlaamse groeicurve
  5. De lengte van het kind in SD ligt 1 of meer SD lijnen onder de gemiddelde lengte van de ouders

De dosis van GH in deze indicatie is hoger dan voor GH tekort. Deze patiënten maken immers zelf een normale hoeveelheid GH aan.  Dus als we een effect willen hebben, moeten we boven de “natuurlijke” hoeveelheid gaan.  De aanbevolen dosis is 35 microgram per kg lichaamsgewicht.

Welk resultaat kan men verwachten?

Indien de behandeling minstens 2 jaar voor het begin  van de puberteit gestart wordt dan kan er gemiddeld  9-11 cm lengte als volwassene gewonnen worden.  De behandelduur is dan wel 6-8 jaar. De behandeling wordt immers verder gezet tot de groeisnelheid minder dan 2 cm per jaar is,  of tot de skeletleeftijd meer dan 14 jaar is bij meisjes en meer dan 16 jaar is  bij jongens.

De groeispurt tijdens de puberteit is vaak ondermaats, waardoor de lengte als  volwassene  kleiner uitkomt dan voorspeld op basis van de skeletleeftijd. In het kader van wetenschappelijk onderzoek, wordt bekeken of het vertragen van de puberteit dmv GnRH agonisten (medicijnen die de puberteit remmen) in combinatie met GH de puberteitsgroeispurt kan optimaliseren . Dit kan nuttig zijn  wanneer de GH behandeling pas bij het begin van de puberteit kan gestart worden. In andere studies wordt gekeken of de combinatie van GH met metformine, een medicijn dat het insuline beter doet werken, de puberteitsgroeispurt kan verbeteren.

Ongewenste effecten van GH-behandeling:

De ongewenste effecten van groeihormoonbehandeling zijn bij ex-dysmature kinderen ongeveer dezelfde als bij de behandeling van GH tekort. Omdat de dosis GH hoger is en ex dysmature kinderen uit zichzelf al ongevoeliger zijn voor insuline, wordt extra aandacht geschonken aan het effect van GH op de bloedsuikerwaarden.