Groeihormoontekort

Onvoldoende groeihormoonproduktie

Groeihormoon (GH) is onmisbaar om normaal te groeien. Personen met een volledig gebrek aan enkel groeihormoon (“geïsoleerd GH tekort”) zijn zo’n 30-40  cm kleiner dan personen met een normale groeihormoonproductie. Indien er ook andere hormoontekorten zijn, bvb schildklierhormoon, dan is het verschil nog groter.

Groeihormoontekort is relatief zeldzaam: het komt voor bij ongeveer 1 op 2000-4000 kinderen. In België worden er jaarlijks  gemiddeld 60 kinderen met groeihormoontekort gediagnosticeerd.

Lichamelijke tekens van groeihormoon tekort zijn:

  • Trage groeisnelheid: de groeicurve doorkruist de percentiellijnen naar beneden: we noemen dit een “afbuigende groeicurve”. Wanneer de groeivertraging  lang duurt dan zal de lengte onder het onderste lijntje van de groeicurve vallen.

nl vlaamse groeicurve jongens 2-20j te kleine gestalte lengte fam gh deficiet

  • De beenlengte lijkt eerder kort ten opzicht van de romplengte
  • Vertraagde groei van de beenderen in het aangezicht:  wipneusje, uitstekend voorhoofd, bolle wangen ( “poppengezichtje”)
  • Vertraagde groei van de stembanden: hoog stemmetje
  • Vertraagde groei van haren en nagels
  • Weinig spiermassa en spierkracht
  • Vetopstapeling vooral op de buik, bovenbenen en bovenarmen (“Michelin figuurtje”)
  • Indien het groeihormoontekort aangeboren is, kunnen kinderen na de geboorte lage bloedsuikerwaarden (hypoglycemie) vertonen en ook lang “geel” blijven ( “verlengde icterus”). Jongetjes hebben dan vaak  een kleine penis (minder dan 2.5 cm lengte).

Verder onderzoek toont:

  • RX hand: Trage skeletontwikkeling: de “skeletleeftijd” of “botleeftijd” is vaak meer dan 1 jaar jonger dan de kalenderleeftijd.
  • Lage bloedwaarden voor insuline- achtige groeifactor 1(IGF-1)

Groeihormoontesten

                  De definitieve diagnose van groeihormoontekort is gebaseerd op 2 afwijkende groeihormoon stimulatietesten. Groeihormoon wordt in pulsen in het bloed afgescheiden en dan nog vooral ’s nachts.  Het is dus niet nuttig om op gelijk welk moment van de dag groeihormoon in het bloed te bepalen; de kans is immers groot dat de waarde heel laag is. Men moet dus proberen om bloed af te nemen op het moment van een groeihormoonpiek.  Hiervoor is het nodig om die piek uit te lokken door eerst een stof in te spuiten die de groeihormoonafgifte stimuleert. Er is een lange lijst van stoffen die hiervoor gebruikt worden, maar de BESPEED leden hebben beslist om allemaal “glucagon” voor de eerste test en “insuline” voor de 2 de test te gebruiken.  De tweede test is natuurlijk alleen noodzakelijk wanneer de eerste test afwijkend was.

Een uitgebreide beschrijving van de groeihormoon stimulatietesten is te lezen op deze website onder “bij de dokter>bloed onderzoek.”

Deze groeihormoontesten leveren normaal een GH piek op van meer dan 7 µg/L of 7ng/ml.  Als de maximale waarde onder de 3.3 µg/L valt spreken we van een volledig groeihormoontekort.  Ligt de piekwaarde tussen 3.3 en 6.7 µg/L  dan gaat het over een gedeeltelijk (partiëel) groeihormoon- tekort.

Omdat deze testen niet gemakkelijk uit te voeren zijn en soms vals lage waarden geven, moeten beide testen een tekort aangeven, vooraleer de diagnose wordt aangenomen.

Oorzaak van het GH tekort

Een tekort aan groeihormoon kan vele oorzaken hebben. Met onze huidige kennis van zaken, vinden we slechts bij 60 % van de patiënten een echte verklaring.

triadehypophysenl-v2-resizedBij een eerste groep van kinderen is het groeihormoontekort aanwezig van bij de geboorte (ongeveer 10%) bvb ten gevolge van  vormafwijkingen in de hypothalamus-hypofyse regio.  Een veel voorkomende afwijking is dat de hypofyse achterkwab aan de hypothalamus is blijven hangen (ectopische neurohypofyse) en er geen of een slechts dunne hypophysesteel werd aangelegd.  De hypofysevoorkwab is dan ook vaak onderontwikkeld. Bij andere kunnen er ook afwijkingen in andere delen van de hersenen, de tanden of het verhemelte aanwezig zijn. Deze vormafwijkingen hebben vaak een genetische oorzaak.

 

Het groeihormoontekort kan ook op latere leeftijd ontstaan door beschadiging van de hypothalamus of hypofyse door infecties (hersenvliesontsteking, hersenontsteking), trauma, infiltratie door andere cellen (histiocytose, granulomen) of vaatproblemen.

In en boven de hypophyse kunnen ook tumoren ontstaan die de hypopfyse vernietigen,  zoals craniogaryngiomen, germinomen en tumoren van de oogzenuwen.

Wanneer tumoren in de hersenen of in de neus bestraald worden kan de hypofyse in het bestralingsveld liggen. Indien de dosis hoog genoeg is , krijgt men bijna zeker een groeihormoontekort.In de meeste gevallen zijn er ook tekorten voor andere hypofysehormonen.

Een lange lijst van syndromen gaan ook gepaard met groeihormoontekort.

Bij een grote groep kinderen bestaat er een tijdelijk, geïsoleerd groeihormoontekort. De oorzaak van dit tekort is meestal onbekend. Wanneer de groeihormoontest wordt herhaald op volwassen leeftijd blijkt er voldoende groeihormoon aanwezig te zijn.

Groeihormoonbehandeling

Groeihormoontekort wordt logischerwijze behandeld door toediening van groeihormoon. Groeihormoon kan niet via een pilletje ingenomen worden want het wordt afgebroken in de maag en de darmen. Het wordt daarom toegediend via onderhuidse injecties éénmaal per dag, meestal ’s avonds.

De dosis voor GH tekort is 25-35 microgram per kg lichaamsgewicht.  Een kind van 20 kg, spuit dus dagelijks 500 tot 700 microgram groeihormoon in. De inspuiting gebeurt met speciale injectiepennen en een fijn naaldje.  Er bestaat ook een systeem dat geen naaldje gebruikt en het groeihormoon onder druk door de huid “blaast”. De toedieningplaatsen zijn de buik, de bovenbenen , de bovenarmen en de billen.

Procedure om de therapie te starten

De dossiers van patiënten die in aanmerking komen voor groeihormoonbehandeling worden onder de leden kinderartsen besproken tijdens de maandelijkse vergaderingen van BESPEED. Nadien wordt een aanvraag tot terugbetaling gedaan bij de adviserend- geneesheer van het ziekenfonds. Indien die een gunstige beslissing neemt, krijgt de patiënt een machtiging tot terugbetaling toegestuurd.

Wanneer de terugbetaling in orde is, wordt best een afspraak gemaakt met een verpleegkundige die de patiënt en zijn familie zal leren hoe de GH injecties moeten gegeven worden. Op het moment van de pen instructie, wordt de lengte en het gewicht nogmaals gemeten als uitgangswaarde.

Groeihormoon wordt al meer dan 30 jaar gebruikt voor de behandeling van GH tekort. Er bestaan grote databanken met gegevens van kinderen die GH krijgen of gekregen hebben. Ook de Belgische kinderartsen-endocrinologen hebben een databank. Allemaal samen genomen zitten er in die databanken gegevens van meer dan 150.000 kinderen die met GH behandeld worden of werden. We hebben dus heel wat gegevens over de resultaten en neveneffecten van groeihormoonbehandeling

Welk resultaat kan men verwachten ?

De resultaten van GH behandeling van kinderen met GH tekort zijn zeer goed indien de behandeling op tijd gestart wordt en de injecties dagelijks trouw worden toegediend . Binnen de 3 maanden na de start van de behandeling ziet men de groeisnelheid duidelijk toenemen en tijdens het eerste jaar van de behandeling groeien kinderen vaak 10 cm of meer. Resultaten van over zowat  heel de wereld laten zien dat de volwassen lengte na groeihormoonbehandeling dicht in de buurt ligt van de doellengte, dat is de lengte die je vanuit de ouderlengte voor een kind zou voorspellen.

Kinderen die bestraald werden op de wervelkolom hebben minder goede resultaten omdat door de bestraling de wervels niet goed kunnen reageren op de groeihormoonbehandeling.

Ongewenste effecten van groeihormoonbehandeling

GH behandeling bij GH tekort geeft weinig neveneffecten omdat men in principe alleen teruggeeft wat er tekort is ( substitutiebehandeling).

Vanzelfsprekend zijn er ongewenste effecten ivm het injecteren , zoals pijn op de plaats van de injectie, nabloeden, roodheid.

GH laat het insuline iets minder goed werken.  Bij kinderen met een GH tekort lijdt dat bijna nooit tot het ontstaan van diabetes,  tenzij er andere factoren aanwezig zijn die het ontstaan van diabetes bevorderen.

Omdat GH meer zout en vocht in het lichaam houdt, kan er tijdelijk een vochtophoping ontstaan die zich uit als pijn in de gewrichten of uitzonderlijk als een verhoging van de druk in de hersenen (benigne intracraniële hypertensie).

Wanneer kinderen snel groeien,  kan een bestaande kromming van de wervelkolom (scoliose) erger worden.  Door het activeren van de groeischijf in de heupkoppen kan, in zeer uitzonderlijke gevallen, de heupkop loskomen (in het engels: slipped capital femoral epiphysis). Dit geeft pijn in de heup en/of de knie en manken, meestal aan 1 kant maar soms ook aan beide zijden.

Behandeling van GH tekort met groeihormoon veroorzaakt geen kanker. Bij kinderen die GH krijgen na een kankerbehandeling moet men wel voorzichtig zijn. GH mag niet gegeven worden wanneer er nog een actieve tumor aanwezig is.  De huidige gegevens tonen aan dat GH het terugkomen (recurrence) van een tumor niet stimuleert. Kinderen die behandeld werden voor kanker, hebben een hogere kans om een nieuwe, andere tumor te krijgen. Er is discussie of GH het risico op een nieuwe tumor mogelijk licht verhoogt.