Puberteit bij jongens

Veranderingen tijdens de puberteit

Puberteit is de levensfase wanneer een persoon de mogelijkheid verwerft om zich voort te planten. Bij jongens wordt ze ondermeer gekenmerkt door een groei en rijping van de teelballen, het ontwikkelen van mannelijke geslachtskenmerken, een groeispurt en gedragsveranderingen.

Gemiddeld begint de puberteit bij jongens in België op de leeftijd van 11.5 jaar, maar er bestaat een heel  grote variatie. De puberteit kan namelijk starten tussen leeftijd van  9 jaar en 14 jaar.  Wanneer de puberteit begint voor de leeftijd van 9 jaar spreekt men van een te vroeg begonnen puberteit ( pubertas praecox). Wanneer het teelbalvolume op de leeftijd van 14 jaar nog altijd minder dan 4 ml bedraagt, spreekt men van een te laat puberteitsbegin  (pubertas tarda).

De puberteit start wanneer de hypothalamus, een deel van  de hersenen vooral ’s nachts het hormoon LHRH  vrijstelt;  Het LHRH stimuleert de aanmaak van  nachtelijke pieken van LH, FSH in de hypofyse  en van  testosteron in de teelballen. .  Later zullen er ook overdag LH pieken verschijnen.

In de praktijk stelt men vast dat de puberteit bij jongens begonnen is,  wanneer het volume van de teelballen 4 ml is geworden. Dat is niet zo gemakkelijk te bepalen thuis.  Artsen gebruiken hiervoor een “orchidometer”, een ketting met balletjes van verschillend volume waarmee de teelbal van de jongen wordt vergeleken.

Orchidometer met teelbalmodellen van verschillende volumes.  De blauwe eitjes hebben een volume tot 4 ml vergelijkbaar met het teelbalvolume van jongens voor het begin van de puberteit. Het model 4ml markeert het begin van de puberteit. De meeste volwassen mannen hebben een teelbalvolume tussen 15 en 25 ml.

 

Het teelbalvolume stijgt omdat de zaadbuisjes die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van zaadcellen langer en dikker worden. De eerste zaadcellen verschijnen in de ochtendurine op een gemiddelde leeftijd van 13 -14 jaar, dus in een vroeg stadium van de puberteitsontwikkeling.

Door de stijging van het testosteron treden er een aantal lichamelijke veranderingen op. De penis wordt breder en langer en de eikel (glans) krijgt een duidelijke contour. De balzak (scrotum) wordt dunner, groter en meer rood. Het testisvolume stijgt verder . Er verschijnen haartjes boven de penis (de pubisstreek) en op de balzak.  De beharing neemt toe en spreidt zich ook uit naar de navel en de liesplooien.  Deze puberteitsveranderingen worden beschreven  in Tanner stadia:  de G (genitale ontwikkeling) stadia G1 tot G5,  en de P (pubisbeharing) stadia.

stadium beschrijving
P1 prepuberaal
P2 enkele licht gepigmenteerde haartjes aan de basis van de penis
P3 haar wordt dikker en donkerder en breidt naar boven uit
P4 inverse driehoek maar geen uitbreiding naar de navel of op de  bovenbenen
P5 volwassen eindstadium met spreiding naar de  navel toe en op de bovenbenen
P6 verdere uitbreiding van de beharing op de middellijn tot aan de navel

stadium beschrijving
G1 prepuberaal
G2 teelbalvolume 4 ml of meer  –  de balzak wordt groter,  dunner en roder
G3 penis is vooral in lengte gegroeid  – teelbalvolume neemt toe
G4 penis is gegroeid in lengte en breedte – eikel is sterk ontwikkeld  – groter teelbalvolume
G5 volwassen uitzicht  –  teelbalvolume is minstens 12 ml

Er komen ook haartjes onder de oksels en later ook op de borst, de benen, de kin en de bovenlip.

De zweetklieren onder de oksels ontwikkelen zich sterk waardoor ook een mannelijke zweetgeur verschijnt.  Ook de talgklieren worden door testosteron gestimuleerd.  Hierdoor ontstaat een vette huid.  De talgklieren zwellen op en kunnen ontsteken wat jeugdpuistjes of acné veroorzaakt.

De adamsappel groeit en de stembanden verlengen waardoor de stem lager wordt ( het “breken” van de stem).

Het testosteron ( rechtstreeks en na omzetting tot oestrogenen) stimuleert ook de aanmaak van groeihormoon waardoor een groeiversnelling optreedt die 6-9 maanden na de start van de puberteit begint. Tijdens de eerste 2 jaren van deze  puberteitsgroeispurt groeien  jongens 8 tot 14 cm per jaar. De groeisnelheid neemt dan geleidelijk af en de meeste jongens zijn uitgegroeid rond de leeftijd van 18 jaar. De totale lengtetoename vanaf het begin van de puberteit tot de volwassen lengte bedraagt  ongeveer 28 cm indien de puberteit start op 12 jaar. De groeispurt is groter wanneer de puberteit vroeger start.  Jongens bij wie de puberteit op 14 jaar start, hebben een groeispurt van 22-24 cm.

De groeiversnelling begint vooral aan de handen en de voeten zodat de schoenmaat soms 5 tot 7 maten toeneemt op 2-3 jaar. De eerste jaren groeien de benen en de armen wat sneller dan de romp. Pas laat in de puberteit groeien de schouders en borstkas ook in de breedte.

Testosteron en zijn afgeleiden hebben ook een effect op de hersenen.  Tijdens de puberteit treden er heel wat “verbouwingen” op in de hersenen waardoor emoties en impulsen minder geremd worden.