Ontwikkeling van de geslachtsorganen

Hoe de voortplantingsorganen gevormd worden voor de geboorte

De ontwikkeling van de inwendige en uitwendige geslachtsorganen is een complex proces dat veel stappen telt. Ze wordt beïnvloed door chromosomen, genen en hormonen.

vroegste stadium genitale ontw

De eerste belangrijke stap is de chromosomen samenstelling van het embryo. Jongens en mannen hebben gewoonlijk een X en een Y chromosoom terwijl vrouwen en meisjes meestal 2 X chromosomen hebben. De chromosomen worden overgeërfd via een zaadcel van de vader en de eicel van de moeder

Tijdens de eerste 6 weken na de bevruchting is er geen verschil tussen mannelijke en vrouwelijke embryo’s. De inwendige “oergonade” of “oergeslachtsklier” kan zich zowel tot een teelbal als in een eierstok ontwikkelen.  Ook de buitenkant ziet er bij beide geslachten hetzelfde uit.  Het bestaat uit een klein knobbeltje en daaronder een opening.

Tussen de 6de en de 8ste week zal de ontwikkeling van de geslachtorganen een eenduidige mannelijke of vrouwelijke richting uitgaan.

.

ontwikkelinOntwikkeling van de mannelijke voortplantingsorganen

Als het embryo een XY chromosomen samenstelling heeft zal het vruchtje zich typisch ontwikkelen tot een jongentje. Op het Y chromosoom ligt een gen (“SRY“) dat er in principe voor zorgt,  dat de “oergonade” zich tot een teelbal zal ontwikkelen. Als dit gen afwezig is, gaat deze ontwikkeling niet door of wordt ergens in een intermediaire fase onderbroken. Het SRY gen op het Y chromosoom activeert  een hele reeks andere genen volgens een soort “domino principe”. Hierdoor ontstaat in de “oergonade” een celtype dat alleen in de teelbal voorkomt, de “Sertoli cel”. Deze cel zal allerlei hormonen en stoffen vrijzetten die ervoor zorgen dat er 4 belangrijke processen gebeuren:

  1. Zorgen dat de teelbal zelf zich goed verder ontwikkelt
  2. De voorloper structuren van de eileiders en de baarmoeder (“kanalen van Müller”) zijn overbodig bij een mannelijke foetus en worden vernietigd door een hormoon (Anti Müllerian Hormone) dat geproduceerd wordt door de Sertoli cellen.
  3. Ontwikkeling van de mannelijke inwendige genitale structuren (“ kanalen van Wolff”) tot bijballen, zaadleiders en zaadblaasjes.
  4. Ontwikkeling van de cellen die mannelijk hormoon (testosteron) produceren (= de Leydig cellen)..

 

Evolutie van de inwendige voortplantingsorganen bij meisjes en jongens

 

De Leydig cellen beginnen vanaf de 8ste zwangerschapsweek testosteron of mannelijk hormoon te maken. Dit hormoon en zijn afgeleide, dihydrotestosteron, doen het genitale knobbeltje groeien tot een penis. Tijdens dit proces wordt een deel van de huid opgerold tot een buis die de urinebuis zal vormen. Deze buis wordt gevormd van beneden naar boven zodat de uiteindelijke opening op de tip van penis uitkomt. Indien dit proces onvolledig is komt de opening van de urinebuis ergens halverwege of zelfs onderaan de penis uit, dit noemen we “hypospadie”.

De beide genitale plooien zullen onder invloed van testosteron groeien en fuseren op de middellijn om de balzak (scrotum) te vormen.  Later zullen de teelballen afdalen in de buik en zich in de balzak nestelen.

ontwikkeling uitwendige genitalien nl

Ontwikkeling van de uitwendige geslachtsorganen bij jongens en meisjes

Ontwikkeling van de voortplantingsorganen bij meisjes

Wanneer het embryo 2 X chromosomen heeft,  en alle genen nodig voor de eierstok ontwikkeling goed werken, zal de “oergonade” zich ontwikkelen tot een eierstok ( ovarium). Er zullen nu geen Sertoli cellen maar wel “granulosacellen” ontstaan. Deze cellen produceren stoffen die de eicellen verder doen ontwikkelen. Omdat de granulosa cellen geen AMH maken in de baarmoeder kunnen de voorloper structuren van de vrouwelijke inwendige genitaliën (Müllerse kanalen) verder uitrijpen tot  eileiders en een baarmoeder. Omdat er in de eierstokken geen mannelijk hormoon wordt gemaakt zullen de voorloper structuren van de zaadleiders en prostaat (“kanalen van Wolff”),  verdwijnen.

Omdat de eierstok geen testosteron maakt verandert het uitzicht van het uitwendige geslacht van het embryo relatief weinig.  De genitale knobbel groeit weinig verder en vormt de clitoris. De genitale plooien vormen de schaamlippen  ( zie bovenstaande tekeningen)